Dashuria e Vetëdijshme
Nga ajo që na mësuan të kërkojmë, tek ajo që jemi gati të japim
Ne jemi rritur me një ide të caktuar për dashurinë. Na kanë treguar se dashuria është të gjesh “gjysmën tjetër”, të ndjesh fluturat në stomak, të kesh dikë që të qëndrojë pranë në çdo moment, të sakrifikosh gjithçka për tjetrin dhe, mbi të gjitha, të mos e humbasësh kurrë atë që ke dashur.
Por sa prej këtyre ideve janë vërtet dashuri dhe sa janë modele që i kemi trashëguar?
Kjo është një pyetje që kërkon guxim, sepse dashuria e vetëdijshme nuk fillon duke pyetur: “Çfarë duhet të më japë tjetri?” Ajo fillon me pyetjen: “Kush jam unë brenda kësaj marrëdhënieje dhe çfarë po sjell unë në të?” Dhe këtu fillon një nga transformimet më të thella të ndërgjegjes.
Dashuria që na mësoi kultura
Në kulturën tonë, dashuria ka qenë gjithmonë e lidhur me familjen, nderin, besnikërinë, sakrificën dhe përgjegjësinë. Për shekuj me radhë, martesa shqiptare nuk ka qenë vetëm bashkimi i dy individëve. Ajo ka qenë shpesh bashkim familjesh, përgjegjësish, pronash, emrash dhe brezash.
Në traditën shqiptare, familja ka pasur një peshë jashtëzakonisht të madhe. Burri duhej të ishte shtylla e shtëpisë. Gruaja duhej të mbante familjen, fëmijët dhe shpesh edhe barrën emocionale të një shtëpie të tërë. Besnikëria ishte vlerë. Sakrifica ishte virtyt. Qëndrueshmëria ishte shenjë karakteri. Këto janë vlera që kanë ruajtur familjen shqiptare në periudha të vështira historike. Por çdo vlerë, kur shkëputet nga vetëdija, mund të shndërrohet në burg.
Besnikëria mund të kthehet në durim të verbër. Sakrifica mund të kthehet në humbje të vetvetes. Përgjegjësia mund të kthehet në kontroll. Nderi mund të kthehet në frikë nga opinioni i të tjerëve. Dhe dashuria mund të ngatërrohet me detyrimin për të qëndruar, edhe kur dy njerëz nuk po rriten më bashkë.
Romanca që presim dhe dashuria që ekziston
Modeli modern romantik na ka çuar në ekstremin tjetër. Tani presim që partneri të jetë gjithçka. I dashur. Mik. Psikolog. Shpëtimtar. Mbështetje emocionale. Burim lumturie. Plotësues i boshllëqeve tona. Dhe kur tjetri nuk arrin t’i përmbushë të gjitha këto role, themi:
“Nuk është dashuria e duhur.”
Por ndoshta problemi nuk është gjithmonë mungesa e dashurisë. Ndoshta problemi është teprica e pritshmërive. Ne kërkojmë nga një njeri tjetër të na japë atë që ende nuk kemi mësuar t’ia japim vetes. Kërkojmë siguri, ndërkohë që brenda nesh ka pasiguri. Kërkojmë besnikëri, ndërkohë që nuk jemi besnikë ndaj vetes. Kërkojmë të na dëgjojnë, ndërkohë që nuk dimë të dëgjojmë. Kërkojmë të na kuptojnë, ndërkohë që shpesh as vetë nuk i kuptojmë plagët tona. Kjo nuk është dashuri e vetëdijshme. Kjo është varësi e veshur me petkun e dashurisë.
Atëherë, çfarë është dashuria e vërtetë?
Dashuria e vetëdijshme nuk është më pak romantike. Është thjesht më e thellë se romantizmi. Ajo nuk thotë: “Pa ty nuk jam askush.” Ajo thotë: “Unë jam një qenie e plotë dhe zgjedh të ndaj jetën time me ty.”
Nuk thotë: “Ti duhet të më bësh të lumtur.” Ajo thotë: “Unë marr përgjegjësi për botën time të brendshme dhe dua të krijojmë së bashku më shumë mirësi, gëzim dhe vetëdije.” Nuk thotë: “Nëse më do, duhet të mendosh si unë.” Ajo thotë: “Mund të jemi të ndryshëm dhe përsëri të takohemi me respekt.” Këtu ndodh polarizimi i madh.
Dashuria e pavetëdijshme kërkon të zotërojë. Dashuria e vetëdijshme kërkon të njohë. Dashuria e pavetëdijshme ka frikë nga humbja. Dashuria e vetëdijshme pranon se asgjë nuk mund të zotërohet përgjithmonë. Dashuria e pavetëdijshme thotë: “Ti je imi.” Dashuria e vetëdijshme thotë: “Të zgjedh, por nuk të zotëroj.”
Dashuria e pavetëdijshme ushqehet nga nevoja. Dashuria e vetëdijshme ushqehet nga prania. Nga “duhet të durosh” tek “duhet të zgjohesh” Ndoshta një nga plagët më të mëdha që kemi trashëguar në marrëdhënie është ideja se të duash do të thotë të durosh gjithçka. Por durimi nuk është gjithmonë dashuri. Ndonjëherë durimi është frikë. Ndonjëherë është varësi. Ndonjëherë është mungesë e kufijve. Ndonjëherë është bindja se “kështu e ka jeta”.
Tradita jonë ka njohur njerëz që kanë qëndruar së bashku në varfëri, luftë, emigrim, humbje dhe sprova të mëdha. Kjo lloj qëndrueshmërie është një trashëgimi e fuqishme. Por ne duhet të ndajmë qëndrueshmërinë nga vuajtja e panevojshme. Dashuria nuk kërkon që një njeri të zhduket për t’i dhënë hapësirë tjetrit. Dashuria nuk kërkon të tolerosh poshtërimin. Dashuria nuk kërkon të humbasësh zërin tënd. Dashuria e vetëdijshme vendos kufij pikërisht sepse e respekton jetën.
Burri dhe gruaja në një model të ri
Për një kohë të gjatë, edhe modeli ynë kulturor i marrëdhënies ka vendosur role të ngurta. Burri duhej të ishte i fortë dhe gruaja duhej të ishte e duruar. Burri nuk duhej të shfaqte dobësi. Gruaja shpesh duhej të mbante mbi vete peshën emocionale të familjes.
Sot kemi mundësinë të shkojmë përtej këtyre roleve. Jo duke mohuar burrërinë apo feminitetin, por duke i çliruar ato nga frika. Një burrë i vetëdijshëm nuk humbet forcën kur shpreh ndjenjat. Një grua e vetëdijshme nuk humbet feminitetin kur vendos kufij. Një partner i vetëdijshëm nuk kërkon të dominojë. Një partner i vetëdijshëm nuk kërkon të shpëtohet. Të dy takohen si dy qenie që kanë zgjedhur të ecin së bashku. Jo si dy gjysma që kërkojnë të plotësojnë njëra-tjetrën.
Dashuria si rrugë e ndërgjegjes
Unë besoj se një marrëdhënie intime është një nga pasqyrat më të fuqishme të vetes sepse pranë një njeriu që duam dalin në sipërfaqe gjërat që vetëm nuk do t’i shihnim. Xhelozia. Frika e braktisjes. Nevoja për kontroll. Egoja. Pasiguria. Dëshira për t’u pranuar. Por pikërisht këtu qëndron dhurata. Partneri nuk është domosdoshmërisht aty për të na shëruar plagët. Ai ose ajo mund të jetë një pasqyrë që na ndihmon t’i shohim ato. Dhe kur fillojmë të punojmë me veten, marrëdhënia ndryshon. Nuk kërkojmë më një person që të na shpëtojë. Kërkojmë një person me të cilin mund të rritemi. Nuk pyesim më vetëm: “A më do?”
Fillojmë të pyesim: “A po bëhemi më të vetëdijshëm përmes kësaj dashurie?” Kjo është një pyetje tjetër dhe ajo ndryshon gjithçka.
Një dashuri shqiptare e re, pa humbur rrënjët
Ndoshta nuk kemi nevojë të zgjedhim mes traditës dhe spiritualitetit. Mund të marrim nga tradita jonë atë që është e bukur: besnikërinë, mikpritjen, fjalën e dhënë, përkushtimin, respektin për familjen dhe qëndrueshmërinë. Dhe njëkohësisht të lëmë pas atë që na mban të pavetëdijshëm: frikën nga gjykimi, rolet e imponuara, kontrollin, heshtjen emocionale dhe idenë se vuajtja është prova më e madhe e dashurisë. Ky mund të jetë një hap i ri për marrëdhëniet shqiptare.
Të ndërtojmë familje jo vetëm të forta nga jashtë, por edhe të shëndetshme nga brenda. Të rrisim fëmijë që nuk mësojnë vetëm se duhet të martohen, por që mësojnë të duan. Të mësojnë se dashuria nuk është pronësi dhe se afërsia nuk është kontroll. Se konfliktet nuk janë domosdoshmërisht fundi. Se falja nuk do të thotë të pranosh çdo gjë. Dhe se të duash dikë nuk do të thotë të humbasësh veten.
Dashuria fillon aty ku përfundon kërkesa
Në fund, dashuria e vetëdijshme nuk është një formulë por eshtë një praktikë. Është mënyra si dëgjojmë. Mënyra si flasim. Mënyra si vendosim kufij. Mënyra si kërkojmë falje. Mënyra si respektojmë lirinë e tjetrit dhe mbi të gjitha, mënyra si zgjedhim të mos e përdorim një njeri tjetër për të mbushur boshllëqet tona.
Sepse ndoshta dashuria më e lartë nuk është ajo që thotë: “Kam nevojë për ty që të jem i plotë.” Por ajo që thotë: “Po punoj të bëhem i plotë dhe dua të ndaj dritën time me ty.” Kjo është dashuria që nuk të zvogëlon. Kjo është dashuria që të zgjeron. Dhe ndoshta ky është edhe një nga mësimet më të bukura të zgjimit njerëzor: nuk jemi këtu vetëm për të gjetur dashurinë. Jemi këtu për të mësuar të duam me vetëdije.
